ERCP Nedir? Nasıl Yapılır? Ankara

ERCP (Endoskopik Retrograd Kolanjiyopankreatografi)

ERCP (Endoskopik Retrograd Kolanjiyopankreatografi), safra yolları ve pankreas kanalındaki hastalıkların değerlendirilmesi ve özellikle tedavi edilmesi amacıyla kullanılan ileri düzey bir endoskopik girişimdir. Endoskopi ile röntgen görüntülemenin birlikte kullanıldığı bu yöntemde, safra kanallarındaki taşlar çıkarılabilir, tıkanıklıklar açılabilir, darlıklar genişletilebilir ve gerektiğinde safra veya pankreas kanalına stent yerleştirilebilir.

Geçmişte ERCP hem tanı hem de tedavi amacıyla kullanılırken, günümüzde MRCP, manyetik rezonans görüntüleme (MR) ve endoskopik ultrasonografi (EUS) gibi daha düşük riskli görüntüleme yöntemlerinin gelişmesiyle birlikte ERCP'nin tanısal kullanım alanı oldukça azalmıştır. Günümüzde ERCP'nin temel amacı, saptanmış veya kuvvetle düşünülen safra yolu ve pankreas kanalı problemlerini aynı işlem sırasında tedavi etmektir.

ERCP hangi hastalıklarda yapılır?

ERCP en sık safra kanalının taş nedeniyle tıkanması durumunda uygulanır. Bunun yanında safra yollarında darlık, tümöre bağlı tıkanıklık, safra kaçağı ve bazı pankreas kanalı hastalıklarının tedavisinde de önemli bir yere sahiptir.

Başlıca ERCP endikasyonları şunlardır:

Safra kanalındaki taşların (koledok taşı) çıkarılması
Safra yolu tıkanıklığının giderilmesi
Safra yolu darlıklarının tedavisi
Safra yolu tümörlerine bağlı tıkanıklıkların açılması
Pankreas başı tümörüne bağlı safra yolu tıkanıklığı
Safra yolu kaçaklarının tedavisi
Safra kesesi veya karaciğer ameliyatları sonrasında gelişen safra yolu yaralanmalarının tedavisi
Kronik pankreatite bağlı pankreas kanalı taşları ve darlıkları
Pankreas kanalı kaçaklarının tedavisi
Bazı seçilmiş kolanjit (safra yolu enfeksiyonu) vakalarında safra drenajının sağlanması

Her safra yolu veya pankreas hastasında ERCP gerekli değildir. Özellikle yalnızca tanı amacıyla ERCP yapılması, günümüzde işlem riskleri nedeniyle çoğu durumda tercih edilmez. Hastanın klinik bulguları, kan testleri ve ultrasonografi, MRCP veya EUS gibi incelemeler birlikte değerlendirilerek ERCP gerekip gerekmediğine karar verilir.

ERCP işlemini kim yapar?

ERCP, standart gastroskopiden daha ileri teknik beceri gerektiren, deneyimli bir gastroenteroloji ve ileri endoskopi uzmanı tarafından gerçekleştirilmelidir.

İşlemin başarısı yalnızca kullanılan cihazlara değil; endoskopistin ERCP deneyimine, safra ve pankreas kanal anatomisine hakimiyetine, gerektiğinde taş çıkarma, sfinkterotomi, dilatasyon ve stent uygulama gibi işlemleri gerçekleştirebilmesine bağlıdır.

Ayrıca ERCP'nin yapıldığı merkezde anestezi, radyoloji, cerrahi ve gerektiğinde yoğun bakım desteğinin bulunması, özellikle komplikasyon gelişebilecek hastalarda güvenlik açısından önem taşır.

ERCP nasıl yapılır?

ERCP öncesinde hastanın kullandığı ilaçlar, özellikle kan sulandırıcılar, mevcut hastalıkları ve daha önce geçirdiği ameliyatlar değerlendirilir. İşlem sırasında mide ve bağırsakların boş olması gerektiğinden hastanın doktorunun önerdiği süre boyunca aç ve susuz kalması gerekir.

ERCP genellikle sedasyon veya anestezi altında gerçekleştirilir. Hasta işlem sırasında ağrı ve rahatsızlığı mümkün olduğunca hissetmez.

Standart gastroskopiden farklı olarak ERCP'de yan görüşlü duodenoskop adı verilen özel bir endoskop kullanılır. Endoskop ağızdan geçirilerek yemek borusu, mide ve onikiparmak bağırsağı üzerinden ilerletilir. Safra ve pankreas kanallarının bağırsağa açıldığı papilla Vateri (majör duodenal papilla) adı verilen bölgeye ulaşılır.

Buradan özel kateterler ve kılavuz teller kullanılarak safra kanalına veya pankreas kanalına girilir. Kanala verilen kontrast madde sayesinde floroskopi adı verilen gerçek zamanlı röntgen görüntülemesi yapılır. Böylece taş, darlık, kaçak veya tıkanıklık gibi sorunların yeri ve özellikleri belirlenebilir.

ERCP'nin önemli özelliği, sorunun yalnızca görüntülenmekle kalmaması, uygun hastalarda aynı seansta tedavi edilebilmesidir.

Örneğin safra kanalında taş görülürse sfinkterotomi yapılabilir ve ardından balon veya basket adı verilen özel cihazlarla taş bağırsak içine çıkarılabilir. Tıkanıklık nedeniyle safra akışı sağlanamıyorsa stent yerleştirilerek kanalın açık kalması sağlanabilir.

ERCP ile safra yolu taşı nasıl çıkarılır?

Safra kanalındaki taşlar ERCP'nin en sık tedavi ettiği problemlerdendir.

Safra kesesinde oluşan bazı taşlar safra kanalına ilerleyerek koledok taşı olarak adlandırılan duruma yol açabilir. Taş safra akışını engellediğinde sarılık, karın ağrısı, ateş ve safra yolu enfeksiyonu gibi ciddi sorunlar ortaya çıkabilir.

ERCP sırasında papilla bölgesindeki kas yapısı, yani sfinkter, gerekli durumlarda endoskopik sfinkterotomi ile kontrollü olarak kesilir. Daha sonra balon veya basket kullanılarak taş safra kanalından bağırsak içine çıkarılır.

Büyük veya zor çıkarılabilen taşlarda mekanik litotripsi ya da uygun merkezlerde ileri taş kırma teknikleri kullanılabilir. Taşın tek seansta çıkarılamayacağı düşünülüyorsa safra akışını sağlamak amacıyla geçici bir stent yerleştirilebilir ve tedavi daha sonraki bir seansta tamamlanabilir.

ERCP ile safra yolu tıkanıklığı nasıl tedavi edilir?

Safra yolu tıkanıklığının nedeni her zaman taş değildir.

Safra yolu tümörleri, pankreas başı tümörleri, ameliyat sonrası gelişen darlıklar ve diğer bazı iyi huylu veya kötü huylu hastalıklar safra akışını engelleyebilir.

Bu durumda ERCP sırasında tıkanıklık bölgesinden geçilerek plastik veya metal stent yerleştirilebilir. Stent, safra kanalında yeni bir geçiş yolu oluşturarak safranın bağırsaklara akmasını sağlar.

Özellikle tümöre bağlı tıkanıklıklarda uzun süreli drenaj amacıyla metal stentler tercih edilebilir. Stent seçimi; tıkanıklığın yeri, nedeni, hastanın genel durumu, beklenen tedavi süreci ve gelecekte yapılması planlanan işlemler dikkate alınarak belirlenir.

Safra kaçağında ERCP neden yapılır?

Karaciğer veya safra kesesi ameliyatlarından sonra nadiren safra yolu yaralanması ya da safra kaçağı meydana gelebilir.

Safranın karın boşluğuna sızması ağrı, ateş, enfeksiyon ve karın içinde sıvı birikmesine yol açabilir. Uygun hastalarda ERCP ile kaçağın bulunduğu bölge belirlenebilir ve safra kanalına stent yerleştirilerek safra akışının bağırsaklara yönlendirilmesi sağlanabilir.

Bu yaklaşım, bazı safra kaçaklarının cerrahiye gerek kalmadan iyileşmesine yardımcı olabilir.

ERCP pankreas hastalıklarında kullanılır mı?

ERCP yalnızca safra yolları için kullanılmaz. Pankreas kanalı hastalıklarının tedavisinde de önemli bir yöntemdir.

Özellikle kronik pankreatitte pankreas kanalı içerisinde taşlar veya darlıklar gelişebilir. Kanalın tıkanması pankreas sıvısının akışını bozarak ağrıya katkıda bulunabilir.

Seçilmiş hastalarda ERCP ile pankreas kanalına girilerek darlıkların genişletilmesi, taşların çıkarılması ve kanalın açık tutulması için stent yerleştirilmesi mümkün olabilir.

Ayrıca pankreas kanalı yaralanması veya kanal bütünlüğünün bozulmasına bağlı gelişen bazı kaçaklarda da pankreas kanalına stent yerleştirilerek kaçağın iyileşmesi hedeflenebilir.

ERCP'de hangi stentler kullanılır?

ERCP sırasında kullanılacak stentin türü hastalığın nedenine ve tedavi amacına göre değişir.

Plastik stentler: Genellikle geçici drenaj gereken durumlarda tercih edilir. Safra yolu kaçakları, bazı darlıklar ve taşın aynı seansta çıkarılamadığı durumlar bunlara örnektir.

Metal stentler: Özellikle kötü huylu hastalıklara bağlı safra yolu tıkanıklıklarında daha uzun süreli açıklık sağlamak amacıyla kullanılabilir. Bazı metal stentler çıkarılabilir özellikteyken bazıları kalıcı olarak tasarlanmıştır.

Stentin ne kadar süre kalacağı ve çıkarılıp çıkarılmayacağı, kullanılan stentin tipine ve hastalığın özelliğine göre değişir. Bu nedenle stent yerleştirilen hastaların planlanan kontrol ve çıkarma/değiştirme işlemlerini aksatmaması önemlidir.

ERCP'nin riskleri ve komplikasyonları nelerdir?

ERCP, tedavi açısından oldukça değerli olmakla birlikte basit bir endoskopik inceleme değildir. Girişimsel bir işlem olduğu için bazı komplikasyonların gelişme riski vardır.

En önemli komplikasyon ERCP sonrası akut pankreatit gelişmesidir. Bunun yanında:

Kanama
Safra yolu enfeksiyonu (kolanjit)
Safra kesesi enfeksiyonu
Sindirim sistemi veya safra yolu perforasyonu
Sedasyon veya anesteziye bağlı komplikasyonlar
Nadiren ciddi enfeksiyon ve diğer işlemle ilişkili sorunlar

görülebilir.

Güncel ASGE verilerinde rutin biliyer ERCP'lerde toplam istenmeyen olayların yaklaşık %10 düzeyinde olabileceği, post-ERCP pankreatit oranının ise genel olarak yaklaşık %4-5 civarında seyrettiği bildirilmektedir. Risk, hastanın özelliklerine ve yapılan işlemin zorluk derecesine göre değişir.

ERCP sonrası pankreatit riskini azaltmak için uygun hastalarda işlem öncesi veya hemen sonrasında rektal NSAİİ ilaçlar, seçilmiş yüksek riskli hastalarda ise profilaktik pankreas stenti gibi koruyucu yöntemler kullanılabilir. Kılavuzlar ayrıca uygun hastalarda damar yoluyla sıvı tedavisinin de risk azaltıcı yaklaşım olarak değerlendirilmesini önermektedir.

ERCP sonrası hasta nelere dikkat etmelidir?

İşlem sonrasında hasta bir süre gözlem altında tutulur. Karın ağrısı, bulantı, ateş, kanama veya diğer belirtiler açısından değerlendirme yapılır.

Komplikasyon gelişmeyen ve genel durumu uygun olan bazı hastalar aynı gün taburcu edilebilir. Ancak işlemin kapsamına, hastanın mevcut hastalıklarına ve uygulanan tedaviye göre daha uzun süre gözlem veya hastanede yatış gerekebilir.

ERCP sonrasında şiddetli veya giderek artan karın ağrısı, ateş, titreme, sürekli kusma, belirgin halsizlik, siyah dışkılama veya kanama gibi belirtiler ortaya çıkarsa gecikmeden sağlık kuruluşuna başvurulmalıdır.

ERCP her hastaya yapılır mı?

Hayır. ERCP, yalnızca gerekli olduğunda uygulanması gereken ileri bir girişimdir.

Günümüzde safra yollarının veya pankreasın yalnızca görüntülenmesi gerekiyorsa MRCP ve EUS gibi yöntemler çoğu durumda daha uygun seçenekler olabilir. ERCP'nin en önemli avantajı ise tanı koymakla birlikte aynı seansta tedavi yapabilmesidir.

Bu nedenle ERCP kararı; hastanın şikâyetleri, kan testleri, ultrasonografi, MRCP/EUS bulguları ve klinik durumu birlikte değerlendirilerek verilmelidir.

ERCP hakkında sık sorulan sorular

ERCP ağrılı bir işlem midir?

ERCP çoğunlukla sedasyon veya anestezi altında yapıldığı için hasta işlem sırasında belirgin ağrı hissetmez. İşlem sonrasında hafif boğaz rahatsızlığı, gaz veya karında hafif ağrı görülebilir.

ERCP ne kadar sürer?

İşlemin süresi yapılacak müdahalenin türüne göre değişir. Basit işlemler daha kısa sürebilirken, büyük taşların çıkarılması, darlıkların tedavisi veya stent uygulamaları daha uzun sürebilir.

ERCP ile safra taşı tamamen temizlenebilir mi?

Safra kanalındaki taşların önemli bir bölümü ERCP sırasında çıkarılabilir. Ancak taşın boyutu, sayısı, bulunduğu yer ve safra kanalının anatomik özellikleri nedeniyle bazı hastalarda birden fazla seans gerekebilir.

ERCP sonrası stent ne zaman çıkarılır?

Bu sorunun tek bir yanıtı yoktur. Plastik stentler çoğu zaman geçici amaçla kullanılır ve belirlenen zamanda çıkarılması veya değiştirilmesi gerekir. Metal stentlerin kullanım süresi ise hastalığın nedenine ve stentin özelliklerine göre değişir.

ERCP ile kanser tedavi edilir mi?

ERCP kanserin kendisini ortadan kaldıran bir tedavi değildir. Ancak safra yolu veya pankreas tümörünün neden olduğu safra yolu tıkanıklığını gidermek ve sarılığı azaltmak amacıyla stent yerleştirilmesi gibi palyatif veya destekleyici tedavilerde önemli bir rol oynar.

ERCP Ankara

ERCP, safra yolları ve pankreas kanalındaki hastalıkların tedavisinde yüksek teknik deneyim gerektiren ileri bir endoskopik işlemdir. Özellikle safra kanalı taşlarının çıkarılması, safra yolu tıkanıklıklarının giderilmesi, darlıkların tedavisi, safra kaçaklarının kontrol altına alınması ve seçilmiş pankreas kanalı hastalıklarında ERCP önemli bir tedavi seçeneğidir.

İşlemin gerekli olup olmadığı ve hangi yöntemin kullanılacağı her hasta için ayrı değerlendirilmelidir. ERCP'nin deneyimli bir ekip tarafından, uygun donanıma sahip bir merkezde gerçekleştirilmesi hem tedavi başarısı hem de komplikasyonların önlenmesi açısından önem taşır.